Ultima Thule

A czy Biblię włączamy do literatury?

Wielka różnorodność wspomnień czyni moją relację szczególnie trudną. Powiedziałem, że maszerowaliśmy już to w małej grupie, już to tworząc cały zastęp czy zgoła armię, niekiedy jednak pozostawałem w jakiejś okolicy tylko z jednym towarzyszem lub nawet zupełnie sam, bez namiotu, bez naszych przywódców. Relację moją utrudnia jeszcze to, że wędrowaliśmy nie tylko w przestrzeni, lecz także w różnych czasach. Zmierzaliśmy na Wschód, ale wyruszaliśmy także w średniowiecze lub w Złoty Wiek; przeciągaliśmy przez Italię lub Szwajcarię, niekiedy jednak spędzaliśmy noc w X stuleciu i bawiliśmy w gościnie u patriarchów lub wróżek. W okresach, w których pozostawałem sam, często odnajdywałem okolice i ludzi znanych mi z mojej własnej przeszłości, wędrowałem z moją dawną narzeczoną poprzez lasy nad brzegami Górnego Renu, z przyjaciółmi mojej młodości hulałem w Tybindze, Bazylei i Florencji lub też jako chłopiec wyruszałem wraz z kolegami szkolnymi, by łapać motyle czy podpatrywać wydry. Zdarzało się też, że moimi towarzyszami stawały się ulubione postaci z książek, które czytałem: obok mnie cwałowali Almanzor i Parsifal, Winko i Złotousty czy Sancho Pansa, z którymi zajeżdżaliśmy w gości do Barmekidów. Kiedy później znowu znajdowałem się w jakiejś dolinie razem z moją grupą, słuchałem naszych pieśni i spoczywałem w namiocie naprzeciw namiotu przywódców, stawało się dla mnie od razu jasne, że moja wyprawa w dzieciństwo czy wędrówka z Sancho Pansą również były częścią podróży na Wschód; naszym celem bowiem był nie tylko Wschód, czy też raczej: nasz Wschód był przecież nie tylko jakimś krajem czy pojęciem geograficznym, lecz również ojczyzną i młodością duszy, znajdował się wszędzie i nigdzie, był jednością wszystkich czasów. Co prawda zdawałem sobie z tego sprawę tylko od czasu do czasu, ale właśnie te chwile były dla mnie źródłem wielkiego szczęścia, i nimi się wówczas cieszyłem.

Tom chyba nie wspominał nigdy o tej książce

Patrzę i widzę, jak wirem niesiona
wielka chorągiew, wciąż się kręcąc, biegła,
niegodna swoje rozwinąć znamiona.

A za nią ciżba ludu tak rozległa,
iż mi uwierzyć było rzeczą nową,
że taka liczba śmiercią już poległa.

U lazurowych zwieszony namiotów
Ukazał mi się orzeł złotopióry,
Cały rozpięty, do runięcia gotów.
A śniłem, żem stał na wierzchołku góry,
Skąd był porwany do króla lataczy
Ganimed między olimpijskie chóry.

Dumałem: orzeł w tym miejscu co znaczy?
Może on tu jest na swym żerowisku,
Może skądinąd łupu brać nie raczy?

Kręgi po kręgach zataczał, aż w błysku
Gromu spadł na mnie ptak przerażający,
Uniósł i w górnym zawisnął ognisku.

W chwili gdy jutrznia wywróżyła słońce,
A duch spał w ciało spowity człowiecze
Przyszła niewiasta ku mnie i tak rzecze:
"Jam Łucja;

...daj, niech śpiącego zabiorę
I łatwość drogi jemu ubezpieczę".

Łucja szła naprzód, a ja za nią w górę.
Tu cię złożyła, a mnie zaświecona
Ócz jej pochodnia ku tej wiodła bramie;
Potem odeszli razem - sen i ona".

Tom chyba nie wspominał nigdy o tej książce, ale ten fragment zdaje mi się bardzo pasować do Armii na pewnym zapomnianym już trochę etapie...

To obraz z Przedpiekla, gdzie znajdują się dusze tych, "co bez hańby żyli i bez chwały", "wygnane z niebios, których piękność ćmiły; / piekło nie chciało przyjąć w swe otchłanie, bo z nich źli chluby nie mają, ni siły". Czyli tacy bardziej bierni czy letni.

Przeciwieństwem tego obrazu wydaje mi się ta powiewająca chorągiew z "Kochaj mnie".