Ultima Thule

Może więc w Krakowie nie wieszano właśnie dlatego, że było to wówczas małe miasteczko, w dodatku rozpaczliwie wyludnione, a w małych miasteczkach wieszanie zwykle się nie udaje - żeby skutecznie wieszać, przynajmniej z powodów politycznych lub narodowych (inaczej jest w wypadku powodów ściśle osobistych), potrzebny jest wielki, najlepiej wielotysięczny tłum, taki, który potrafi zapomnieć, że składa się z poszczególnych osób, że jest podzielny i dzieli się na osoby, i uzna, że jest właśnie - tłumem. Rzecz bowiem w tym, że wieszają nie tylko ci, którzy wieszają - to znaczy ci, którzy znaleźli się tuż przy szubienicy. Wieszają wszyscy, właśnie cały niepodzielny tłum, ci, którzy nie chcą patrzeć, ale są obecni. Wieszający tłum staje się jednym człowiekiem, który wiesza. Czyli jednym wielkim, straszliwym potworem - owładniętym pragnieniem zadawania śmierci. Mówię o wielkim potworze, ale ostrzegałbym przed twierdzeniem, że wieszający tłum jest czymś nieludzkim, że ten potwór jest nieludzki i że wieszanie jest nieludzkie. Przeciwnie. Wieszający tłum jest jednym człowiekiem (wieszają wszystkie ręce, które tam są), a wieszanie jest głęboko, najgłębiej ludzkie. Można nawet powiedzieć, że jest rdzennie ludzkie - ludzkie ze swojej istoty. Wieszanie jest jedną z niewielu czynności ludzkich, które nie mają kompletnie nic wspólnego z czynnościami świata zwierzęcego i roślinnego - a więc jedną z takich czynności, która skutecznie oddziela ludzi od roślin i zwierząt, wyłącza ich z roślinności i zwierzęcości, ustanawia granicę i za tą granicą stwarza ich własny ludzki świat, czyniąc ich w ten sposób - właśnie ludźmi. Dobrze jest, nie histeryzując, zdać sobie z tego sprawę i wyciągnąć wnioski. Wieszanie (dotyczy to także gilotynowania, zresztą wszystkich technicznych sposobów mordowania) jest głęboko humanistyczne i wyłącznie humanistyczne - jest, w zwierzęcym i roślinnym wszechświecie, czymś zupełnie wyjątkowym. Można nawet powiedzieć, że jest jakimś humanistycznym cudem, jednym z takich cudów. Jeże nie wieszają jeży, nie słyszano także o kotach, które wieszałyby inne koty. Znane są natomiast wypadki wieszania kotów przez ludzi. Wieszaliby też jeże, gdyby ich nie kłuły w palce.

Sułkowskiego [kanclerza wielkiego koronnego - przyp. mój] uznano za zmarłego - pewnie także dlatego, że nie słyszano wtedy o czymś takim, jak reanimacja, w szpitalach nie było sal intensywnej terapii i nie znano czegoś takiego jak respiratory, więc kto miał zawał czy wylew (był tknięty apopleksją), ten szybko umierał. "Apopleksją był tknięty - napisał w książce O rewolucji polskiej Karol Wojda - i to mu posłużyło, że dnia 9 maja nie był powieszonym; pospólstwo bowiem bardzo przeciwko niemu było uprzedzone". Czasownik użyty przez Wojdę wydaje się trochę nonsensowny, ale tylko na pierwszy rzut oka - Igelström [rosyjski generał szwedzkiego pochodzenia, poseł nadzwyczajny i minister pełnomocny - przyp. mój] i jego podagra, i skutek tej podagry, jego wściekłość, i skutek tej wściekłości, apopleksja, i wreszcie skutek tej apopleksji, to wszystko rzeczywiście posłużyło kanclerzowi, tyle że ostatecznie nie bardzo wiadomo - do czego (...) Co zaś wynika z tej opowieści o podagrze oraz apopleksji? Oto, co wynika. 16 kwietnia w trójkącie między kościołem Świętej Anny, królewskim Zamkiem i Pałacem Załuskich na ulicy Miodowej miał miejsce metafizyczny skandal. Żeby artretyczny ból w czyimś wielkim paluchu, prawym albo lewym, decydował o tym, że ktoś inny będzie wisiał lub nie, to jest - z jakiegoś transcendentnego punktu widzenia - kompletnie nonsensowne i niedopuszczalne. Można z tego wyciągnąć też wniosek, że z takiego punktu widzenia (który zresztą jest dla nas niedostępny i niewyobrażalny) nonsensowna i nie dopuszczalna jest również cała nasza historia - jeśli decyzje o tym, co się w niej wydarza, o czyimś życiu oraz czyjejś śmierci, ma prawo podejmować jakiś owrzodzony oraz obolały paluch.

znów odnoszę wrażenie, które towarzyszyło mi przy czytaniu "Kinderszenen": z lubością można opisywać okrucieństwo, ale do czego to właściwie prowadzi

Ja mam wrażenie, że te obce kultury za dużo wrzucają typowo europejskiego stylu, przez co tracą.